چرا نماز عيد فطر و قربان و جمعه در زمان غيبت امام معصوم(ع) واجب نيست؟

جواب در دو بخش ارائه مي گردد:


بخش اول :حكمت حكم:


1) براساس آيات و روايات، نماز جمعه و عيدين از جايگاه رفيعي بر خوردار است به نحوي كه خداوند متعال و ائمه معصومين عليهم السلام آثار وبركات قابل ملاحظه و عظيم رابراي ان ذكركرده است به عنوان مثال، از نماز جمعه به عنوان حج مساكين ياد شده (الجمعه حج المساكين؛كنز العمال .ج7.ص707 ح21031) ،وعده به توجه فرشتگان وبرآورده شدن حاجات انان داده(بحار الانوار ج89 ص12) مرگ در راه نماز جمعه را شهادت دانسته(وسائل الشيعه ج5 ص11)، ثواب يك حج ويك عمره را براي آن منظور نموده(كنز العمال ج7ص737ح21173) ، آنرا كفاره گناهان قرار داده (همان ح21088)،از آن به عنوان عامل افزايش حسنات ومحو سيئات ياد كرده(اصول كافي ج3ص414)،آزادي از آتش جهنم را وعده داده(كنزالعمال ح31034)قرب و نزديكي خود را براي مصلين جمعه وعده داده(مسترك الوسائل ج6ص31)و دهها پاداش ديگر براي آن عنوان داشته و از طرف ديگر ترك كنندگان نماز جمعه را به عذاب و هلاكت و...(مستدرك الوسائل ج6ص7 )وعده داده است.


همه اين وعده و وعيدها حكايت از اهميت و لزوم نماز جمعه دارد به خاطر همين آثار، حكم اولي آن وجوب است لكن جاي اين تامل و پرسش در ذهن مومنين عصر غيبت مي ماند كه چرا اين حكم الهي با اين همه اهميت وسفارش براي او واجب نشده تا انگيزه شديدتري بر حضور در نماز جمعه داشته باشد و از مصالح آن بهره مند گردد ؟، چه مانعي و چه نقصي باعث شده تا وجوب نماز جمعه كه توفيقي الهي و نشانه رويكرد خداوند به بنده است از او برداشته شود؟!


اين سئوالات همگي روزنه اي است بر فلسفه غيبت و انتظار و تامل در اين مطلب كه امام عليه السلام ستون و محور اصلي اين عبادت اجتماعي است وغيبت ايشان مصيبت عظمي براي مومنين است و بر مومنان است تا با فراهم آوردن زمينه هاي حضور، خود را لايق بخش عظيمي از عبادات كه مشروط به حضور امام عج الله تعالي فرجه الشريف است گردانند.


2)حكمت ديگري كه براي وجوب نماز جمعه و عيدين در زمان حضور مي توان عنوان كرد، پشتيباني عميق وموثراز دولت كريمه زمان حضور است.به اين توضيح كه :با توجه به عدم وجوب نماز جمعه وعيدين ، بسياري از مسلمانان در اين نماز شركت نمي كنند.حال در نظر بگيريد كه امام زمان عليه السلام ظهور كنند. در زمان ظهور و خصوصا در ابتداي آن پيشبرد اهداف قيام حضرت نيازمند همراهي و پشتيباني مسلمانان جهان است؛


در اين شرايط و با وجود آنكه بيش از 1200 سال است نماز جمعه و عيدين واجب نبوده و در بسياري ازمنه و كشورها اصلا اقامه نمي شود، تصور كنيد در ابتداي ظهور حضرت يك قانون وحكم جديد(مبني بر وجوب نماز جمعه) آمده ومتعاقب آن در اولين جمعه ظهور حضرت حجت وهر هفته بيش از يك ميليارد مسلمان در نماز جمعه سراسر جهان حاضر شوند ! در چنين شرائطي ان شاءالله همگي خواهيم ديد چه وحدت و انسجامي بر نفوس مسلمين جهان سايه خواهدداشت و چه تاثير و وحشتي از اين حضور در دل دشمنان اسلام افكنده خواهد شد.


3.شايد يكي ازحكمتهايي استحباب نماز جمعه و نمازعيد فطروقربان درزمان غيبت، تخفيف وسهل گيري براي مومنين باشد ومي توان انرا از احكام امتناني اسلام برشمرد .
به هرصورت احكام ومعارف الهي مبتني برمصالح ومفاسد واقعي است كه امكان دارد دانش بشر ناتوان ازكشف ان باشد.


بخش دوم دليل وعلت حكم


يك- نماز جمعه:
نماز جمعه با حصول شرائط آن به دليل آيه 9 سوره جمعه واجب است.« يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلى ذِكْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَيْعَ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ؛اى كسانى كه ايمان آورده ايد، چون نداى نماز روز جمعه دردهند، به نماز بشتابيد و داد و ستد را رها كنيد. اگر دانا باشيد، اين كار برايتان بهتر است.»
همچنين اخبار و روايات فراواني دلالت بر وجوب آن داردكه به دو نمونه از آنها اشاره مي كنيم::
1)قال امير المومنين عليه السلام:... الْجُمُعَةُ وَاجِبَةٌ عَلَى كُلِّ مُؤْمِن...؛نماز جمعه بر هر مومني واجب است (وسائل الشيعة ج 7 ص 297 1 باب ح4)
2)قال الباقر عليه السلام:... صَلَاةٌ وَاحِدَةٌ فَرَضَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي جَمَاعَةٍ وَ هِيَ الْجُمُعَة...؛نمازجمعه نمازي است كه خداوند آن را به جماعت واجب گردانيده است (همان منبع ح1)
وجوب عيني آن مشروط به حضور امام معصوم است.
در بعضي از روايات شرط حضور امام را ذكر نموده است.از آن جمله:
عن أَبِي جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ ع قَالَ صَلَاةُ الْجُمُعَةِ فَرِيضَةٌ وَ الِاجْتِمَاعُ إِلَيْهَا فَرِيضَةٌ مَعَ الْإِمَام؛ نماز جمعه و اجتماع بر نماز جمعه با وجود امام واجب است(همان ح5)
از جمع اين دو دسته روايات و ادله فقهاي عظام نتيجه گرفته اند كه نماز جمعه در زمان حضور امام عليه السلام واجب و در غيبت امام با حصول شرايط ديگر مستحب است.


دو-نماز عيد قربان وعيد فطر:
همين نحو استدلال در مورد نماز عيدين هم جاري است.
از طرفي حكم اولي نماز عيد بنا به آيات و روايات وجوب است.
(فصل لربك وانحر؛نماز عيد را بجا آوريد و قرباني نماييد(كوثر آيه 2)و (عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ قَالَ صَلَاةُ الْعِيدَيْنِ فَرِيضَة ,وسائل الشيعة ج 7 421 2 باب).
از طرف ديگر در بعضي روايات وجوب آن مشروط به حضور امام معصوم عليه السلام شده است كه در جمع بين اين روايات فقها به استحباب آن در زمان غيبت فتوا داده اند.